Phần lớn sự chú ý dồn vào ngày mổ, trong khi kết quả cuối cùng phụ thuộc rất nhiều vào những tuần sau đó. Đây cũng là giai đoạn bạn tự chăm sóc mình, nên hiểu rõ nó là việc đáng làm trước khi bước lên bàn mổ.
Ba giai đoạn cần biết
- Vài ngày đầu. Sưng và bầm đạt mức cao nhất rồi bắt đầu giảm. Đây là giai đoạn cần nghỉ ngơi và theo dõi sát nhất.
- Vài tuần tiếp theo. Sưng giảm rõ, bạn dần trở lại sinh hoạt. Vết mổ đang liền.
- Nhiều tháng sau. Mô ổn định dần, sẹo trưởng thành và nhạt đi. Đây mới là lúc đánh giá kết quả cuối.
Mốc cụ thể khác nhau theo từng loại phẫu thuật, nên hãy xin bác sĩ mốc riêng cho ca của bạn và ghi lại.
Nguyên tắc theo dõi đơn giản nhất
Mỗi ngày hỏi hai câu: hôm nay so với hôm qua thì nhẹ đi hay nặng lên, và có triệu chứng nào mới không. Xu hướng giảm dần là bình thường. Xu hướng tăng lên hoặc triệu chứng mới là lý do để liên hệ, dù bạn chưa gọi tên được nó.
Dấu hiệu phải liên hệ ngay
- Đau tăng dần thay vì giảm dần.
- Sưng nóng đỏ lan rộng ra ngoài vùng mổ.
- Chảy dịch đục, có mùi, hoặc chảy máu nhiều.
- Sốt.
- Vết mổ hở ra.
- Vùng mổ trắng bệch hoặc tím đen.
- Khó thở, đau ngực, hoặc sưng đau một bên chân.
- Tê bì hoặc mất cảm giác lan rộng.
Ba dấu hiệu cuối cần tới cơ sở y tế ngay chứ không chỉ nhắn tin cho nơi đã mổ.
Chăm sóc vết mổ
Làm đúng theo hướng dẫn của bác sĩ đã mổ, vì cách chăm sóc khác nhau theo vị trí và kỹ thuật. Nguyên tắc chung: giữ sạch và khô theo đúng chỉ dẫn, không tự bóc vảy, không chà xát, không bôi thêm thứ gì chưa được cho phép.
Những thứ tuyệt đối không nên bôi
Không bôi lá cây giã, nghệ tươi, kem đánh răng, dầu gió hay bất kỳ mẹo dân gian nào lên vết mổ. Chúng không giúp lành nhanh hơn và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng cũng như nguy cơ để lại vết thâm lâu dài.
Thuốc sau mổ
Dùng đúng đơn bác sĩ kê, đúng thời gian, và uống hết đợt nếu có kháng sinh. Đừng tự thêm thuốc giảm đau ngoài đơn mà chưa hỏi, vì một số loại ảnh hưởng tới đông máu. Nếu đau không kiểm soát được bằng thuốc đã kê, hãy báo bác sĩ thay vì tự tăng liều.
Nghỉ ngơi và tư thế
Với nhiều phẫu thuật vùng mặt, bác sĩ sẽ dặn nằm kê cao đầu trong những ngày đầu để giảm sưng. Với các vùng khác có thể có hướng dẫn riêng. Hãy hỏi cụ thể và chuẩn bị sẵn gối trước khi đi mổ.
Ăn uống và sinh hoạt
Ăn đủ chất, uống đủ nước, ngủ đủ. Cơ thể cần nguyên liệu để lành vết thương. Tránh rượu bia và thuốc lá trong giai đoạn hồi phục, vì cả hai đều ảnh hưởng tới quá trình lành và tới chất lượng sẹo.
Vận động
Đi lại nhẹ nhàng sớm thường được khuyến khích để giảm nguy cơ cục máu đông, nhưng vận động mạnh và nâng vật nặng thì phải theo mốc bác sĩ đặt. Hỏi cụ thể: khi nào em được tập lại, khi nào được bơi, khi nào được đi máy bay.
Tái khám đúng hẹn
Các buổi tái khám là nơi bác sĩ phát hiện sớm những điều bạn không nhận ra và can thiệp kịp thời. Đừng bỏ vì thấy mọi thứ ổn, và cũng đừng bỏ vì ngại khi thấy chưa đẹp. Đây là phần của ca mổ, không phải phần thêm.
Ghi nhật ký bằng ảnh
Chụp mỗi ngày trong tuần đầu rồi thưa dần, cùng góc, cùng ánh sáng. Chuỗi ảnh cho thấy xu hướng rõ hơn trí nhớ và rất hữu ích khi mô tả cho bác sĩ qua tin nhắn. Nó cũng nhắc bạn rằng mình đã tiến bộ, vào những ngày bạn thấy nản.
Giai đoạn nản lòng
Có một khoảng thời gian sau mổ mà nhiều người thấy hối hận: còn sưng, còn bầm, chưa thấy kết quả, khó chịu và mệt. Đây là giai đoạn bình thường và sẽ qua. Hãy biết trước để không hoảng, và đừng đưa ra quyết định lớn nào trong lúc đó.
Sẹo cần thời gian
Sẹo mới thường đỏ và nổi hơn, rồi nhạt và phẳng dần qua nhiều tháng. Đừng đánh giá sẹo ở tuần thứ hai. Nếu bạn có cơ địa sẹo lồi, hãy nói với bác sĩ từ buổi tư vấn để họ có kế hoạch riêng.
Người nhà trong những ngày đầu
Hãy sắp xếp người ở cùng trong ít nhất ngày đầu. Bạn có thể còn chưa tỉnh táo hẳn, khó tự chăm sóc, và cần người nhận ra dấu hiệu bất thường. Đây là phần chuẩn bị nên làm trước ngày mổ chứ không phải tính sau.
Giữ số liên lạc ngoài giờ
Trước khi rời cơ sở, hãy chắc chắn bạn có số gọi được vào ban đêm và cuối tuần. Biến chứng không chờ tới giờ hành chính, và với phẫu thuật thì việc liên hệ được sớm là yếu tố quan trọng.
Tóm lại
Biết trước ba giai đoạn hồi phục, theo dõi bằng nguyên tắc nhẹ dần hay nặng lên, thuộc bảng dấu hiệu phải liên hệ ngay. Chăm sóc vết mổ đúng hướng dẫn, không bôi mẹo dân gian, đi tái khám đủ, và chuẩn bị sẵn người ở cùng cùng số gọi ngoài giờ.
Câu hỏi thường gặp
Sưng và bầm sau mổ kéo dài bao lâu?
Khác nhau theo loại phẫu thuật, vùng mổ và cơ địa. Hãy hỏi bác sĩ mốc cụ thể cho ca của bạn. Nguyên tắc chung là mức độ phải giảm dần theo ngày; nặng lên là dấu hiệu cần liên hệ.
Bao lâu thì đánh giá được kết quả cuối?
Thường cần nhiều tháng để mô ổn định hoàn toàn, tuỳ loại phẫu thuật. Đừng đánh giá hay yêu cầu chỉnh sửa khi còn sưng, và đừng so sánh với người khác vì tốc độ hồi phục rất khác nhau.
Dấu hiệu nào của nhiễm trùng vết mổ?
Sưng nóng đỏ lan rộng, đau tăng dần, chảy dịch đục hoặc có mùi, sốt. Gặp những dấu hiệu này phải liên hệ bác sĩ ngay, không tự mua kháng sinh uống.
Có được tự bôi thuốc làm mờ sẹo không?
Chỉ dùng khi bác sĩ đã cho phép và đúng thời điểm họ chỉ định. Bôi quá sớm lên vết mổ chưa lành có thể gây hại. Hãy hỏi trong buổi tái khám.